خانه موتمن الاطبا یادگار دوران ناصر الدین شاه

با مرگ زین العابدین موتمن، آخرین بازمانده خاندان موتمن الاطبا پزشک مخصوص ناصرالدین شاه و آموزگار پیر مدرسه های معتبری چون البرز، دارالفنون، رازی و ایران تهران، بنای تاریخی موتمن الاطبا زین پس بدون همدم نفس می کشد.
زین العابدین موتمن که تا دوم آبان ماه امسال در بنای تاریخی موتمن الاطبا سکونت داشت، در سال های پربار عمر، با دقت از این بنای تاریخ متعلق به دوران قاجار نگهداری می کرد؛ بنایی که با مرگ آخرین ساکنش در انتظار روزهای پرهیاهوی آینده است و همچنان به عنوان یکی از نمادهای تاریخ و معماری دوران قاجار در بافت قدیمی پامنار تهران خودنمایی می کند.

 


خانه موتمن الاطبا همچون دیگر نماهای تاریخی باقیمانده از دوران قاجار، شامل بخش های اندرونی و بیرونی است که بخش هایی از آن با گذشت زمان تغییر یافته و در محل حمام اختصاصی این بنا، در حال حاضر یک بنای سه طبقه ساخته شده است و باغی که در گذشته متصل به بنا بوده از کل بنا تفکیک شده و در هیاهوی بافت تجاری منطقه پامنار که از انبارهای بزرگ تشکیل شده، جای گرفته است.
می گویند که این خانه پس از ساخت، شاه قاجار را شگفت زده کرد که چگونه پزشک مخصوص او، خانه ای ۳ اشکوبه (طبقه) ساخته و همین موضوع سبب شده تا ناصرالدین شاه این خانه را از نزدیک ببیند.

مطالب خواندنی : عمارت کاظمی (خانه موزه تهران قدیم)

آخرین بازمانده که بود
زین العابدین موتمن در سال ۱۲۹۳ در خانه پدری در پامنار به دنیا آمد.زین العابدین تحصیلات تکمیلی خود را در کالج آمریکایی ها (دبیرستان البرز کنونی) در رشته ادبی به اتمام رساند. او پنج سال قبل از اینکه به استخدام رسمی وزارت فرهنگ درآید، یعنی در سال ۱۳۱۵، تدریس را آغاز کرد. همیشه معتقد بود که معلمی برای او یک عشق است نه شغل. می گفت: از کلاس پنجم ابتدایی با خودم عهد کردم که برای همیشه یک معلم باشم .
لیسانس ادبیات انگلیسی را در سال ۱۳۱۹ از دانشسرای عالی گرفت و در سال ۱۳۲۳ از دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، لیسانس ادبیات فارسی را دریافت کرد. او در سال ۱۳۵۰ بازنشسته شد، اما به دلیل علاقه ای که به آموزگاری داشت، تا سال ۱۳۵۷ تدریس را ادامه داد. او کسی بود که به همراه پروین گنابادی و صدیق اسفندیاری کتاب های درسی سیکل دوم را نوشت.
در طول ۴۲ سال تدریس موتمن، شاگردان بسیاری پرورش یافتند. بسیاری از استادان امروز، شاگردان دیروز او هستند. کسانی چون دکتر همایون کاتوزیان، دکتر محمود روح الامینی، محمدعلی سپانلو، دکتر مهدی محقق، بهرام بیضائی، خسرو سینایی، نادر ابراهیمی قاجار، احمد اشرف، عباس پهلوان، دکتر محمد شفیعی کدکنی، علی دهباشی، نوذر پرنگ، داریوش آشوری، پرویز مستشیری و…
مرحوم موتمن در واپسین روزهای عمر وصیت کرد که کتابخانه شخصی اش پس از مرگ به کتابخانه آرامگاه صائب در اصفهان اهدا شود و در صورتی که آنجا کتابخانه نداشت، آنها را به یک کتابخانه معتبر بسپارند.
بهرام بیانی از نزدیکان استاد که وکالت انجام این کار را به عهده دارد در مراسم تشییع جنازه و خاکسپاری او به ما گفت که کتاب ها در زمان حیات موتمن فهرست برداری شده و بزودی آخرین خواسته او نیز عملی می شود.
به غیر از ادبیات، سفر از مهمترین علایق او به شمار می رفت. از ۱۶سالگی سفر را با یک چمدان و دوربین عکاسی به روستاهای اطراف تهران و بعدها اروپا آغاز کرد. در همان سال های جوانی نخستین کتاب خود یعنی آشیانه عقاب را نوشت. این کتاب ۱۰جلدی، نخستین رمان تاریخی ایران به شمار می رود و مروری بر زندگی حسن صباح است. آخرین بازمانده خانه مؤتمن الاطبا، علاوه بر ادبیات، به موسیقی نیز علاقه بسیار داشت. او دستگاه های موسیقی را بخوبی می شناخت و در نواختن نی چیره دست بود.
شعر و ادب فارسی و برگی چند از دفتر زندگی از دیگر آثار مکتوب اوست.
موتمن که نه همسری داشت و نه فرزندی در سن ۹۱ سالگی سفر ابدی خود را آغاز کرد. هرچند که آرامگاه خانوادگی موتمن در امامزاده عبدالله بود اما بنا به وصیت استاد، او را پنج شنبه گذشته در قطعه هنرمندان بهشت زهرا(س) به خاک سپردند.
بازسازی خاطره ها
در بازدید از خانه تاریخی موتمن الاطبا پزشک مخصوص ناصرالدین شاه قاجار به گواهینامه فارغ التحصیلی او از مدرسه طب دار الفنون برمی خوریم که به امضای آموزگاران ایرانی و خارجی رسیده و در قابی کوچک کنار کتاب ها و تابلوهای نقاشی فتحعلی خان صبا، آذین بخش اتاق های تو در تو و قدیمی ست؛ اتاق های تو در توی بنایی که باتوجه به گذشت زمان، مرمت و بهسازی آن الزامی ست؛ مرمتی که به گفته کارشناسان دست کم ۱۰میلیون تومان اعتبار می خواهد و شامل مرمت بدنه های بنا، محوطه سازی اطراف بنا، مقاوم سازی پشت بام، ترمیم ناودان ها و آبروها و همچنین مرمت و زیباسازی نمای خارجی این بنای تاریخی ست.
استاد زین العابدین موتمن علاقه زیادی به صائب و سبک هندی در ادبیات فارسی داشت. در زمانی که او تحصیل می کرد، معتقد بودند که دوره صفویه دوره انحطاط ادبیات فارسی ست اما موتمن جوان وقتی که فقط ۱۸سال داشت با تحقیقاتی که انجام داد، دو ساعت در مقابل استادان خود یعنی ملک الشعرا بهار و بدیع الزمان فروزانفر ایستاد و ثابت کرد که امکان ندارد ادبیات در عهد صفویه که عصر شکوه و پرورش هنر بود، از بین رفته باشد. هرچند که نمره۱۰ نصیب تلاش هایش شد اما بعدها دکتر فروزانفر در جلسه دفاعیه پایان نامه دکترای احسان یارشاطر، نظریه موتمن را تایید کرد و بر آن صحه گذاشت.
علاقه او به صائب باعث تالیف کتاب های گلچین صائب و گوهرهای راز از دریای اندیشه صائب شد.

خانه های پدری
خانه های پدری غبار گرفته اند.خالی از آدمیزاد شده اند ، انگار هیچ کس به فکر خانه های پدری نیست .مادر که مرد ، همه چیز بوی غم گرفت ، رطوبت اشک خانه را پر کرد و گرد فراموشی روی طاقچه ها نشست. با مرگ آخرین بازمانده ها، در خانه پدری بسته شد و بسته ماند . برج سازها پشت در منتظرند.
مهرشاد طاهرخانچی.

babhomayoon